يكشنبه3اسفند1404
15:36
71
وقف و گرههای امروز جامعه
ماه رمضان، ماه احسان و نیکوکاری است؛ فرصتی برای ماندگار کردن اعمال خیر. بهترین زمان است تا درباره وقفاحسان ماندگاربیشتر بنویسیم و نشان دهیم چگونه نیت خیر میتواند به حل واقعی مشکلات جامعه پیوند بخورد.
ماه رمضان، ماه احسان و نیکوکاری است؛ فرصتی برای ماندگار کردن اعمال خیر. بهترین زمان است تا درباره وقفاحسان ماندگاربیشتر بنویسیم و نشان دهیم چگونه نیت خیر میتواند به حل واقعی مشکلات جامعه پیوند بخورد.
وقف اگر فقط،یک سنت محترم تاریخی بماند، تحسین میشود اما اثر عمیق نمیگذارد. وقتی وقف به مسائل زنده جامعه گره بخورد(از مسکن جوانان تا اشتغال، آموزش و اقتصاد دریامحور و...)آنوقت از یک یادگار گذشته، به یک ابزار آیندهساز تبدیل میشود.
وقف، در طول تاریخ، موتور بسیاری از نهادهای پایدار بوده است؛ مدرسه، بیمارستان، کاروانسرا، کتابخانه و مراکز علمی. حتی در جهان غرب، دانشگاههایی مانند دانشگاه هاروارد و استندفورد و... بخش زیادی از قدرت و استقلال خود را از موقوفات دریافت کردهاند.
اما پرسش مهم این است: وقف ما تا چه اندازه مسئلهمحور است؟ جامعه با بحران مسکن جوانان، کاهش نرخ ازدواج، شکاف آموزشی و فشار معیشتی بیکاری و گرانی مواد غذایی و... روبهروست. اگر وقف نتواند به این مسائل نزدیک شود، حتی نیتهای خیر هم اثرگذار نخواهند بود. مسئلهمحوری یعنی اول دقیق بفهمیم مشکل چیست.مفهومی هست به نام «اثر تمرکز»: وقتی منابع محدود روی هدفی مشخص متمرکز شوند، احتمال موفقیت چند برابر میشود. وقف هم همینگونه است؛ به جای پراکندگی در پروژههای کوچک، تمرکز بر چند مسئله راهبردی، اثرگذاری را چند برابر میکند.
وقف مسئلهمحور همچنین نیازمند همکاری میانبخشی است. حوزه علمیه، دانشگاه، نهادهای اجرایی و بخش خصوصی باید در یک طراحی مشترک قرار گیرند. وقف میتواند حلقه اتصال باشد؛ سرمایهای که میان ایمان مردم و نیازهای واقعی جامعه پل میزند. از نظر تمدنی، وقف چیزی فراتر از کمک مالی است؛ نوعی «سرمایهگذاری اخلاقی» است. فرد واقف میگوید من در آینده جامعه سهم میگذارم. اگر این سهم دقیقاً بر نقطههای حساس امروز بنشیند، آثارش نسلها باقی میماند.
در سالهای اخیر،سازمان اوقاف وامور خیریه بر تقویت وقف مسئلهمحور تمرکز کرده و با طراحی موقوفات هدفمند، حمایت از پروژههای اشتغال، آموزش و حمایت از دانش بنیان ها برای رفع مشکلات درمانی جامعه و ... ، تلاش میکند تا وقف را به ابزار حل مسائل واقعی جامعه تبدیل کند.
نمونه روشن این تلاش، پرورش ماهی در قفس است؛ در اخر بهمن ماه خبرنگاران زیادی از رسانه های متعدد در قالب یک اردویی، با بازدید از مزارع فعال در سواحل جنوبی کشور،گزارش دادهاند که این طرح ظرفیت تولید حدود ۵ میلیون کیلو ماهی در سال دارد، هم غذای باکیفیت فراهم میکند و هم فرصتهای شغلی در مناطق ساحلی ایجاد میکند. کشور هم نیازمند وقفهای مسئلهمحور است، هم باید عواید موقوفات با رعایت نیت واقف،به حل مشکلات واقعی متصل شود.
وقف مسئلهمحور یعنی تبدیل نیت خیر به سازوکار عملی حل مسئله، جایی که ایمان و برنامهریزی با هم پیوند میخورند. اگر چنین شود، وقف نه فقط حافظ سنت است، بلکه موتور تغییر اجتماعی و توسعه پایدار خواهد بود.
یادداشت از رضا معممی مقدم، مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه