رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه با اعلام آغاز فرآیند سومین جشنواره نشان نیکوکاری، از تشکلهای خیریه، مراکز نیکوکاری و گروههای جهادی سازمانیافته خواست تا پایان مهرماه برای حضور در این رویداد ثبتنام کنند.
نشست خبری سومین دوره جشنواره ملی نشان نیکوکاری امروز یکشنبه، اول شهریورماه با حضور حجتالاسلام احمد شرفخانی، رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه برگزار شد.
در ابتدای این نشست، حجتالاسلام شرفخانی، رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه طی سخنانی با گرامیداشت یاد و خاطره شهدا، امام شهدا و بهویژه رهبر شهید انقلاب اسلامی، اظهار کرد: امیدواریم بتوانیم از رهروان راستین شهدای انقلاب اسلامی باشیم و اندیشهها، راهبردها و دیدگاههای آنان را در حوزه امور خیر، نیکوکاری و مسائل اجتماعی ادامه دهیم.
وی با قدردانی از حضور و همراهی شرکتکنندگان در این نشست افزود: نیکوکاری در فرهنگ ایرانی ـ اسلامی، صرفاً یک رفتار مناسبتی نیست، بلکه یکی از مهمترین مؤلفههای هویتی، تاریخی، فرهنگی و اجتماعی مردم ایران به شمار میرود.
شرفخانی با اشاره به سابقه دیرینه نیکوکاری در کشور گفت: این فرهنگ از سنتهای حسنه دینی، نذر و صدقات گرفته تا ساخت مدارس، مساجد، درمانگاهها و بیمارستانها و همچنین حمایت از ایتام، بیماران و خانوادههای نیازمند، همواره در جامعه ایرانی وجود داشته است. حضور فعال مردم در حوادث و بلایای طبیعی نیز نمونه دیگری از این فرهنگ ریشهدار است؛ بهگونهای که مردم در شرایط سخت با همدلی، نوعدوستی و احساس مسئولیت اجتماعی در کنار یکدیگر قرار میگیرند و اقدامات ارزشمندی را رقم میزنند.
رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه ادامه داد: این اقدامات نشاندهنده مسئولیتپذیری مردم در ابعاد مختلف و سرمایهای بزرگ و ماندگار برای کشور است. نیکوکاری یکی از سرمایههای ریشهدار فرهنگی ایرانی ـ اسلامی محسوب میشود.
وجود ۲۳۰ هزار موقوفه در کشور
وی با اشاره به ظرفیت گسترده وقف در کشور تصریح کرد: در حال حاضر حدود ۲۳۰ هزار موقوفه در کشور وجود دارد و در کنار آن، تعداد قابل توجهی رقبه موقوفات نیز وجود دارد که مجموع آنها به بیش از یک میلیون و ۴۰۰ هزار رقبه میرسد و این موقوفات با بیش از ۸۰۰ نوع نیت واقف شکل گرفتهاند. این موضوع نشاندهنده نوعدوستی و مسئولیت اجتماعی مردم و عمق فرهنگ نیکوکاری بهعنوان یکی از هویتهای اصلی جامعه ایرانی ـ اسلامی است.
شرفخانی با بیان اینکه فرهنگ نیکوکاری در جامعه ایرانی در شرایط مختلف خود را نشان داده است، اظهار کرد: مردم ایران در موقعیتهای دشوار، از دوران شیوع کرونا گرفته تا حوادث و حتی شرایط جنگی، همواره وارد میدان شده و با عناوین مختلف، مسئولیت اجتماعی خود را به نمایش گذاشتهاند.
وی در ادامه با اشاره به تحول رویکرد نیکوکاری از اقدامات فردمحور به سمت خیر جمعی گفت: در گذشته بخش قابل توجهی از اقدامات خیرخواهانه بهصورت فردمحور انجام میشد و واقف یا خیر، شخصاً تصمیم میگرفت اقدام نیکوکارانهای را انجام دهد. این در حالی است که قرآن کریم نیز بر همکاری و مشارکت در امور خیر تأکید دارد و مفهوم «خیر جمعی» را مورد توجه قرار داده است.
رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه افزود: خیر جمعی به دلیل بهرهگیری از تخصصها، تجربهها و ظرفیتهای مختلف، اثربخشی بیشتری دارد و میتواند مسائل اجتماعی را بهصورت ریشهای حل کند. در این رویکرد، اقدام خیرخواهانه از یک فعالیت فردی و مقطعی به یک اقدام سازمانیافته، مسئولانه و اثرگذار تبدیل میشود.
وی ادامه داد: زمانی که مجموعهها و افراد دارای تخصص و تجربه در کنار یکدیگر قرار میگیرند، همگرایی مناسبی شکل میگیرد و نتیجه آن میتواند حل بنیادین نظام مسائل اجتماعی باشد. از سوی دیگر، نگاه خیر جمعی صرفاً معطوف به رفع نیازهای مقطعی نیست، بلکه با نگاه به آینده، رفاه، توسعه و پیشرفت کشور، اقدامات زیربنایی و بنیادی را دنبال میکند.
گسترش خیر جمعی سازمانیافته
شرفخانی با اشاره به گسترش خیر جمعی سازمانیافته پس از پیروزی انقلاب اسلامی اظهار کرد: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ساختار خیر جمعی، نیکوکاری تشکلی و سازمانی در کشور توسعه پیدا کرده است. پیش از انقلاب، تعداد مؤسسات و بنیادهای خیریه محدود بود، اما پس از انقلاب، شاهد گسترش فعالیتهای خیرخواهانه سازمانیافته در قالب مؤسسات و بنیادهای خیریه، انجمنها، مراکز نیکوکاری و گروههای جهادی هستیم.
وی تأکید کرد: البته صرف داشتن نیت خیر، منابع مالی یا اعتبار اجتماعی برای اثرگذاری یک مجموعه خیریه کافی نیست. فعالیت خیرخواهانه باید در کنار منابع، بهصورت حرفهای و تخصصی و با رویکرد برنامهریزی، اولویتبندی نظام مسائل اجتماعی و تمرکز بر اثربخشی انجام شود.
رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه افزود: در همین نقطه است که موضوع مدیریت حرفهای و تخصصی تشکلهای خیریه اهمیت پیدا میکند.
حضور گسترده تشکلها و مراکز نیکوکاری در این جشنواره نشان میدهد رویکرد فعالان این حوزه به سمت انجام فعالیتهای خیرخواهانه بر اساس شاخصهای مشخص و استانداردهای حرفهای در حال تغییر است.
وی در پایان گفت: از همه تشکلهای خیریه، مؤسسات، بنیادها و مراکز نیکوکاری دعوت میکنیم در این جشنواره حضور پیدا کنند. هدف جشنواره صرفاً تبلیغ یا تقدیر و تجلیل نیست؛ هرچند تقدیر از اقدامات ارزشمند خیرین و تشکلهای خیریه ضرورتی انکارناپذیر است. هدف اصلی این است که از طریق برنامههای آموزشی، راهبری، تدوین شاخصها، روشها و راهکارهای تخصصی، تشکلهای خیریه و فعالیتهای خیر جمعی کشور را به سمت اثربخشی بیشتر هدایت کنیم تا بتوانیم در مسیر حل زیربنایی و بنیادین نظام مسائل اجتماعی کشور گام برداریم.
وی بیان کرد: هدف نهایی، استقرار صلاحیت حرفهای در مؤسسات خیریه، افزایش اثربخشی و شفافیت فعالیتها و در نهایت افزایش اعتماد عمومی است تا مردم بتوانند با اطمینان و اعتماد بیشتری با تشکلهای خیریه ارتباط برقرار کرده و در فعالیتهای خیر جمعی مشارکت کنند. در برخی کشورها، مؤسسات خیریه حتی هزینه میکنند تا عملکردشان از سوی نهادهای تخصصی ارزیابی شود و میزان اثربخشی، شفافیت مالی، پاسخگویی، نحوه هزینهکرد منابع و استفاده از ظرفیت داوطلبان مورد بررسی قرار گیرد. در برخی کشورها نیز انجام این ارزیابیها و رعایت استانداردهای مشخص، شرط ادامه فعالیت یا تمدید مجوز مؤسسات خیریه است.
شرفخانی با بیان اینکه چنین نظام ارزیابی و سطحبندی هنوز در کشور ما بهصورت کامل شکل نگرفته است، گفت: تلاش ما این است که سطح کار حرفهای و تخصصی تشکلهای خیریه ارتقا پیدا کند و در کنار آن، الگوهای موفق این حوزه شناسایی و معرفی شوند تا بتوان از طریق تکثیر این الگوها، زمینه توسعه فعالیتهای حرفهای و اثربخش خیریه را فراهم کرد. مردم باید بتوانند تشخیص دهند که در صورت تمایل به کمک، کدام مؤسسه یا تشکل خیریه دارای استانداردهای لازم، شفافیت مالی، پاسخگویی و اثربخشی مناسب است و میتواند منابع خیرین را به بهترین شکل در مسیر اهداف تعیینشده هزینه کند.
رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه با اشاره به اهداف جشنواره نشان نیکوکاری اظهار کرد: این جشنواره با هدف شناسایی تشکلهای حرفهای، مؤثر و الگو برگزار میشود؛ تشکلهایی که ممکن است بدون هیاهو و در گوشه و کنار کشور فعالیت کنند و اقدامات ارزشمندی انجام دهند، اما به اندازه کافی شناخته نشده باشند.
وی افزود: هدف دیگر جشنواره، ترویج نیکوکاری جمعی، حرفهای و تخصصی است. همچنین تکثیر و معرفی الگوهای برتر، ایجاد شاخصهای مشخص برای شناسایی مؤسسات برتر، افزایش اعتماد عمومی و تقویت سرمایه اجتماعی نسبت به تشکلهای خیریه از دیگر اهداف این جشنواره است.
شرفخانی تصریح کرد: گاهی یک تخلف یا اشتباه در یک مؤسسه خیریه میتواند موجب خدشهدار شدن سرمایه اجتماعی مجموعه بزرگی از نهادهای مردمی شود. در حالی که اگر در میان تعداد گسترده تشکلهای خیریه کشور، یک مجموعه دچار اشکال شود، نباید این مسئله به همه تشکلها تعمیم داده شود؛ بنابراین باید تلاش کنیم اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی نسبت به نهاد مردمی خیر و نیکوکاری افزایش یابد.
استقرار نظام صلاحیت حرفهای در عرصه نیکوکاری جمعی
وی مهمترین هدف جشنواره را استقرار نظام صلاحیت حرفهای در عرصه نیکوکاری جمعی عنوان کرد و گفت: تلاش ما این است که این نظام بهعنوان یک چارچوب ارزشمند در میان تشکلهای خیریه مستقر شود و مؤسسات بر اساس شاخصهای مشخص، عملکرد خود را ارتقا دهند.
رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه درباره سومین دوره جشنواره نشان نیکوکاری نیز گفت: در نخستین دوره جشنواره، صرفاً تشکلهای خیریهای که از وزارت کشور، سازمان بهزیستی، نیروی انتظامی و وزارت ورزش و جوانان مجوز دریافت کرده بودند، امکان حضور داشتند. در دوره دوم، مراکز نیکوکاری نیز به این جشنواره اضافه شدند و در سومین دوره، گروههای جهادی سازمانیافته و دارای ساختار نیز به بخشهای جشنواره افزوده شدهاند.
وی افزود: براساس فراخوان جشنواره، تشکلهای خیریه، مراکز نیکوکاری و گروههای جهادی میتوانند تا پایان مهرماه نسبت به ثبتنام اقدام کنند. ثبتنام از طریق سایت جشنواره انجام میشود و درگاههای اختصاصی برای مجموعههای مختلف در نظر گرفته شده است. پس از ایجاد پروفایل، اطلاعات و مستندات لازم از سوی مؤسسات و گروهها دریافت خواهد شد و پس از پایان مهلت ثبتنام، فرآیند غربالگری، ارزیابی و داوری آغاز میشود.
شرفخانی ادامه داد: در مراحل پایانی، ارزیابیها بهصورت میدانی نیز انجام خواهد شد و اعضای هیئت علمی و داوری با حضور در مؤسسات، اسناد و مدارک ارائهشده را با عملکرد واقعی آنها تطبیق و راستیآزمایی خواهند کرد. در نهایت نیز مراسم اختتامیه سومین دوره جشنواره در بهمنماه برگزار و از برگزیدگان تقدیر خواهد شد. در سال ۱۴۰۳، تعداد هزار و ۹۹۸ تشکل خیریه در جشنواره ثبتنام کردند که پس از ارزیابی، ۲۳ تشکل موفق به دریافت نشان نیکوکاری شدند و چهار تشکل نیز شایسته تقدیر شناخته شدند.
رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه افزود: در سال ۱۴۰۴ نیز مجموعاً هفت هزار و ۶۹۴ مجموعه شامل تشکلهای خیریه و مراکز نیکوکاری در جشنواره ثبتنام کردند که از این تعداد، دو هزار و ۵۳۳ تشکل خیریه و ۵۶۱ مرکز نیکوکاری بودند. در پایان فرآیند ارزیابی و داوری، ۱۵ مؤسسه خیریه و هشت مرکز نیکوکاری موفق به دریافت نشان نیکوکاری شدند.
شرفخانی تأکید کرد: این آمار صرفاً اعداد و ارقام نیست، بلکه نشاندهنده حضور گسترده مردم و مجموعههایی است که اراده جدی برای ارتقای شفافیت، اثربخشی، پاسخگویی و حرفهایسازی فعالیتهای خیر جمعی دارند.