حجت‌الاسلام والمسلمین سید مهدی خاموشی، نماینده ولی فقیه و رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه، در واکنش به برخی تصورات درباره نحوه مدیریت موقوفات و ادعاهای تاریخی نسبت به املاک وقفی، مرز میان «بیت‌المال» و «مال وقفی» را ترسیم کرد و به مدعیان نسب در موقوفات قدیمی تذکر داد برای اثبات ادعای خود به محاکم قضایی مراجعه کنند.

موقوفه، بیت‌المال نیست؛ پاسخ صریح رئیس اوقاف به یک شائبه

رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه، در خصوص نظر برخی منتقدان که گاهی اموال وقفی را با بودجه‌های عمومی یا بیت‌المال یکی می‌دانند و معتقدند سازمان اوقاف اختیار تام بر این منابع دارد، به صورت صریح پاسخ داد: من سازمان اوقاف را سازمانی می‌دانم که وقف است؛ مال وقفی مال عمومی نیست، مال بیت‌المال نیست، مال بودجه عمومی نیست، بودجه نفت نیست، عوارض نیست؛ بلکه واقف ملک شخصی خودش را به نیتی شرعی و عرفی و خیر وقف می‌کند و اختیاردارش را هم خودش قرار می‌دهد.

وی تصریح کرد: در زمان حیات، معمولاً واقف متولی است؛ بعد از آن سلسله متولیان را تعیین می‌کند. متولی کارش اداره شئون مال خصوصی است که حبس شده و هیچ فقیهی هم با این موضوع، مخالف نیست.

خاموشی خاطرنشان کرد: ما نهادی مالی به نام وقف داریم. ماده یک قانون سازمان اوقاف، سازمان را موظف کرده در صورت فاقدالمتولی بودن، در مجمع‌التولیه وارد شود. یعنی ما موقوفات زیادی داریم که دارای تولیت هستند و خودشان بر مکانیزم وقف‌نامه حرکت می‌کنند و کار می‌کنند؛ فقط نقشی که ما داریم و آن را قانون، ولی فقیه و شرع تعیین کرده، نوعی نظارت است تا افراط و تفریط صورت نگیرد و آن مشی که واقف مد نظر داشته، اجرا شود.

پاسخ به مدعیان نسب در موقوفات چندصدساله: ما «نسب‌ثابت‌کن» نیستیم

نکته قابل توجه در مورد موقوفات قدیمی با قدمت 100 تا 300 سال و حتی بالاتر، این است که افراد زیادی «ادعای نسب با واقف اولیه» دارند. پرسش این است که آیا سازمان اوقاف وظیفه دارد نسب این افراد را ثابت کند و ملک را بر اساس ادعای آن‌ها تحویل دهد؟

رئیس سازمان اوقاف در پاسخ به این پرسش، با رد صریح مسئولیت سازمان در اثبات ادعاهای نسبی، تصریح کرد: تعدادی از موقوفات، فاقد متولی هستند یا مجهول‌التولیه‌اند. آن‌هایی که معمولاً از عمر وقف 100 سال، 200 سال، 300 سال یا بیشتر گذشته، اثبات نسب در آن‌ها سخت است.

این مقام مسئول در این باره توضیح داد: در مجموعه اداره تحقیق اعلام کردم که «ما نسب‌ثابت‌کننده نیستیم». اگر مدعیانی وجود دارند، باید به محاکم مراجعه کنند و با ارائه مثلاً 15 نسل گذشته، ثابت کنند که از آن نسل هستند و وقف‌نامه را دریافت نمایند. ولی ما اقدام نمی‌کنیم. ما موقوفه را بر اساس وقف‌نامه‌ای که موجود است، اداره می‌کنیم.

واکنش به شائبه «تجمیع اموال» در سازمان اوقاف

رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه همچنین بدون پرده‌پوشی به برخی شائبه‌های موجود پرداخت و با اشاره به این تصور که گویی «تجمیع اموال» در این سازمان صورت گرفته است، خاطرنشان کرد: این یک «دفع دخل مقدر» است و باید اشکالات ذهنی مرتفع شود.

وی تصریح کرد: ما موظفیم به تعداد موقوفات، طرح و برنامه داشته باشیم. چند سال است که مصر هستم بخش طرح و برنامه سازمان اوقاف بر اساس «هر وقف‌نامه» به صورت جداگانه طرح و برنامه داشته و برنامه بودجه سال را بنویسد تا ورودی و خروجی هر موقوفه به صورت شفاف و شرعی به ولی‌فقیهی گزارش شود که ما را موظف کرده و ما مقام مجاز هستیم، می‌توانیم این‌ها را بر اساس چهارچوب وقف‌نامه عملیاتی کنیم. این یک مسیر تعیینی قانونی شرعی است. در عین حال ما برای شفافیت موضوع، سرعت دادن به آن و برای حفظ موقوفات کارهایی انجام دادیم.
منبع: تسنیم